Zagadnienia Olimpiady Prawosławnej Wiedzy Religijnej 2017/2018

Komitet Główny Olimpiady Prawosławnej Wiedzy Religijnej na posiedzeniu w dniu 29 czerwca 2017 roku przyjął temat kolejnej edycji konkursu.

Temat olimpiady w roku szkolnym 2017/2018 jest: Boska Liturgia św. Bazylego Wielkiego i św. Jana Chryzostoma. Historiografia i analiza teologiczno-liturgiczna.

 

Zagadnienia:

  1. Umiejscowienie Boskiej Liturgii w prawosławnym cyklu dobowym. Zmiana czasu sprawowania Eucharystii w pierwszych wiekach.
  2. Czas i okresy sprawowania poszczególnych Liturgii – współczesna praktyka i historyczne świadectwa.
  3. Porównanie modlitw duchownego Liturgii św. Jana Chryzostoma i św. Bazylego Wielkiego.
  4. Przygotowanie duchownych do Liturgii: modlitwy wejścia, nakładanie szat i omycie rąk.
  5. Kanoniczne normy związane ze sprawowaniem Liturgii.
  6. Przygotowawcze czynności kapłana: osobiste przygotowanie, przygotowanie prezbiterium, przygotowanie ołtarza ofiarnego – żertwiennika.
  7. Proskomidia i prothesis – wyjaśnienie terminów i charakterystyka przygotowania darów.
  8. Symbolika proskomidii w relacji do zbawczego dzieła Chrystusa. Jaka ikona bywa umieszczana przed żertwiennikiem?
  9. Przygotowanie chleba – wycięcie Baranka.
  10. Przygotowanie kielicha – zmieszanie wina i wody. Analiza dokonywanych czynności i modlitw.
  11. Wspomnienia i wycinanie cząsteczek w trakcie proskomidii.
  12. Modlitwa proskomidii i czynności kończące przygotowanie darów: błogosławieństwo kadzidła, okadzanie i pokrywanie darów, modlitwy.
  13. Modlitwy duchownych przed rozpoczęciem Liturgii – ich struktura i znaczenie.
  14. Doksologia Liturgii i jej obecność na innych nabożeństwach.
  15. Znaczenie i charakter liturgii katechumenów.
  16. Śpiewy antyfonalne i ektenie liturgii katechumenów.
  17. Historyczna i teologiczna analiza hymnu Jednorodzony Synu.
  18. Małe wejście Liturgii. Historyczna geneza i symboliczne znaczenie.
  19. Tropariony i kondakiony Liturgii. Ich cel i współczesna praktyka doboru.
  20. Różne rodzaje Trysagionu – ich wspólne znaczenie.
  21. Historyczna analiza Trysagionu.
  22. Obrzęd wejścia na podwyższony tron – historyczny rozwój ceremonii.
  23. Prokimien i wersety na Alleluja w relacji z czytaniami liturgicznymi.
  24. Czytania liturgiczne: ich ilość w historii i we współczesnej praktyce.
  25. Ewangelia i homilia. Treści kazań na podstawie dzieł św. Ojców.
  26. Ektenie po Ewangelii. Ich ilość i znaczenie.
  27. Rozesłanie i modlitwa za katechumenów – historyczna analiza i współczesne znaczenie.
  28. Charakterystyka i znaczenie liturgii wiernych.
  29. Modlitwy duchownego przed hymnem cherubinów. Analiza treści.
  30. Wielkie wejście Liturgii: historyczny rozwój, teologiczne znaczenie i symbolika.
  31. Tropariony wygłaszane przez duchownego w czasie umieszczania darów na ołtarzu – ich symbolika i nawiązanie do zbawczego dzieła Chrystusa.
  32. Ektenia błagalna i modlitwa proskomidii. Zasadność wykorzystania terminu proskomidia w trakcie liturgii wiernych.
  33. Pocałunek pokoju – historyczne świadectwa i współczesna praktyka.
  34. Wyznanie wiary – historia pojawienia się w nabożeństwie eucharystycznym.
  35. Porównanie modlitw anaforalnych Liturgii św. Jana Chryzostoma i św. Bazylego Wielkiego.
  36. Części składowe modlitwy anaforalnej.
  37. Adresat modlitwy anaforalnej. Analiza modlitw Liturgii św. Jana Chryzostoma i św. Bazylego Wielkiego.
  38. Prefacja – anamneza – zikkaron. Porównanie terminów i wyjaśnienie ich znaczenia.
  39. Śpiew trójświęty modlitwy kanonu eucharystycznego.
  40. Modlitwa dziękczynna i wychwalanie – znaczenie i historyczna analiza składowej części anafory.
  41. Ofiarowanie – przyniesienie. Historyczna i teologiczna analiza.
  42. Epikleza – istota próśb wygłaszanych w trakcie modlitwy anaforalnej.
  43. Różnica w epikletycznej modlitwie Liturgii św. Jana Chryzostoma i św. Bazylego Wielkiego. Wyjaśnienie rozbieżności we współczesnej praktyce liturgicznej.
  44. Modlitwa trzeciej godziny i jej historyczne pojawienie się w obrzędzie liturgicznym.
  45. „Przemieniając Duchem Twoim Świętym” w Liturgii św. Bazylego Wielkiego: charakterystyka historyczna i teologiczna.
  46. Przeistoczenie czy przemiana – analiza teologiczna.
  47. Modlitwy wstawiennicze – intercessio, ciche i głośne.
  48. Wspomnienie Bogurodzicy i hymn ku jej czci: historyczna i teologiczna analiza. Wspomnienie „za” czy „do” Bogurodzicy.
  49. Czytanie dyptychów za żywych i umarłych przed Świętymi Darami – historyczna tradycja.
  50. Modlitwa przed Ojcze nasz – analiza treści.
  51. Święte świętym – teologiczna analiza podniesienia Świętych Darów.
  52. Przełamanie Baranka i zeon (żar). Wyjaśnienie dokonywanych czynności i analiza teologiczna.
  53. Dogmat chrystologiczny w liturgicznym obrzędzie łamania Baranka i zjednoczenia w kielichu.
  54. Komunia duchownych i wiernych – historia formowania praktyki liturgicznej.
  55. „Z bojaźnią Bożą…” – historyczna analiza tekstu i jego znaczenie.
  56. Zsypanie cząsteczek po komunii wiernych i nawiązanie do zbawczego dzieła Chrystusa.
  57. Przeniesienie Świętych Darów na żertwiennik – schemat i teologiczne znaczenie.
  58. Modlitwy dziękczynne i modlitwy przed amboną – historyczny rozwój.
  59. Błogosławieństwo i rozesłanie wiernych. Charakterystyka kończących elementów Liturgii.
  60. Rozdawanie antydoru. Teologiczne znaczenie i historyczne świadectwa.

Literatura:

  • Archijeratikon, red. Soborowa Komisja Redakcyjna, i J. Pańkowski, tłum. H. Paprocki, Warszawska Metropolia Prawosławna, Warszawa 2011.
  • Boska Liturgia świętego ojca naszego Bazylego Wielkiego, Warszawska Metropolia Prawosławna, Warszawa 2005.
  • Boska Liturgia świętego ojca naszego Jana Chryzostoma, Warszawska Metropolia Prawosławna, Warszawa 2001.
  • Служебник, Издательский Совет Русской Православной Церкви, Москва 2004.
  • Wieczernia, Jutrznia, Prokimenony, Alleluja, Rozesłania, Kalendarz Liturgiczny, Warszawska Metropolia Prawosławna, Warszawa 2006.
  • Афанасьева Т. И., Литургии Иоанна Златоуста и Василия Великого в славянской традиции (по служебникам XIXV вв.), Москва 2015.
  • Алымов, В. (n.d.). Лекции по Исторической Литургике (maszynopis). Holy Trinity Orthodox School.
  • Bułgakow, S. (1992). Prawosławie. Zarys nauki Kościoła prawosławnego. (H. Paprocki, Trans.). Warszawa, Białystok.
  • Charkiewicz J., O wspominaniu świętych podczas proskomidii, w: Elpis 14 2012, s. 155-193.
  • Kabasilas Mikołaj, św., Komentarz Boskiej Liturgii św. Jana Chryzostoma, tłum. M. Ławreszuk, Warszawska Metropolia Prawosławna, Warszawa 2009.
  • Ławreszuk M., Interpolacje w epiklezach bizantyjskich anafor św. Jana Chryzostoma i św. Bazylego Wielkiego, w: Elpis 16 2014, s. 33–41.
  • Ławreszuk M., Modlitwa wspólnoty. Historyczny rozwój prawosławnej tradycji liturgicznej, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2014.
  • Ławreszuk M., Różnice związane ze wspomnieniem świętych na proskomidii. Analiza rozbieżności współczesnych liturgicznych praktyk z perspektywy potrzeb Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, w: Elpis 16 2014, s. 87–94.
  • Miazek J., Liturgia w czasach Ojców Kościoła, „Warszawskie Studia Teologiczne”, 2007, t. XX, nr 1, s. 155–166.
  • Schmemann A., Eucharystia. Misterium Królestwa, tłum. A. Turczyński, Białystok 1997.
  • Paprocki H., Eucharystia w prawosławiu, w: Eucharystia w dialogu ekumenicznym, red. E. Smykowska, Warszawa 1989, s. 27–121.
  • Paprocki H., Misterium Eucharystii. Interpretacja genetyczna Liturgii bizantyjskiej, Wydawnictwo WAM, Kraków 2010.
  • Paprocki H., Modlitwy odmawiane przed amboną, w: Elpis 14 2012, s. 195-215.
  • Paprocki H., Wspomnienie Matki Bożej i świętych w anaforach wschodnich, w: Elpis 13 2011, s. 251-265.
  • Тафт Р. Ф., Литургический лексикон, tłum. С. Голованов, wyd. Издательство “Амфора”, Омск 2013.
  • Тафт Р. Ф., Как растут литургии. Развитие Божественной литургии византийского обряда, w: Развитие византийской литургии, tłum. И. Пральников, wyd. Quo Vadis, Киев 2009, s. 77–118.
  • Ware K., Prawosławna droga, tłum. siostra Nikolaia, wyd. Bractwo Młodzieży Prawosławnej w Polsce, Białystok 1999.

Olimpiada Prawosławnej Wiedzy Religijnej – zagadnienia – plik PDF do pobrania

Tagi: , ,