Konferencja naukowa   „Prawosławna antropologia”  
    Z okazji świata Katedry Teologii Prawosławnej 12 lutego 2005r. odbyła się konferencja naukowa związana z wybranym zagadnieniem teologicznym. W tym roku rozważania dotyczyły istoty człowieka, a mianowicie antropologii.
    Uczestnicy mieli okazję wysłuchania trzech referatów. Jako pierwszy wystąpił dr Sławomir Raube z Zakładu Bioetyki i Filozofii Antropologicznej Uniwersytetu w Białymstoku z wykładem na temat: „Oświeceniowa koncepcja człowieka”. Następnie uczestnicy mogli wysłuchać wykładu ks. dr Jerzego Tofiluka z Katedry Teologii Prawosławnej, którego temat brzmiał: „Antropologia w ujęciu ks. Sergiusza Bułgakowa”. Jako trzeci prelegent wystąpił ks. dr Jarosław Kadylak z Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej. Temat wystąpienia dotyczył „Antropologii w ujęciu wybranych Ojców Kościoła”.
    Dr Raube w swoim wystąpieniu poruszył kontrowersyjny temat stosunku Oświecenia do tajemnicy istoty ludzkiej, która według większości myślicieli oświeceniowych żyła w zacofaniu i braku świadomości. Prelegent stwierdzał: „Samo określenie zawierało olbrzymi ładunek pozytywny, niejako samopochwały, oznaczało przecież nie wprost, że dopiero teraz nadszedł czas dojrzałości, że ludzkość wyszła wreszcie z okresu dzieciństwa, w którą pogrążały ją religijne przeświadczenia i dogmaty oraz krępujące autorytety... Wyniesienie Rozumu na najwyższą kondygnację nowej rzeczywistości miało aspekt aluzyjny; świadczyć miało bowiem, że poprzednie epoki nie dość jednoznacznie opowiadały się po stronie rozumu”. Koncepcje oświeceniowe odegrały z pewnością znaczącą rolę i wciąż są żywe w wielu społeczeństwach europejskich.
    Ks. dr Jerzy Tofiluk swoją prezentację rozpoczął od omówienia niezwykle ciekawej postaci teologii prawosławnej XX wieku - ks. Sergiusza Bułgakowa i przemian jakie kształtowały się w jego świadomości i duszy. Ks. Sergiusz w początkowej fazie swojej kariery naukowej był głęboko zainteresowany marksizmem i ideą materializmu. Szybko jednak porzucił swoją fascynację, by oddać się Prawosławiu. Ks. Sergiusz „z zapałem studiował dzieła Marksa. Chciał myśli Marksa nie tylko zgłębić, ale i opracować dokładną koncepcją ich zastosowania w praktyce. W tym czasie właśnie w marksizmie widział najlepszą koncepcję nowej świetlanej i sprawiedliwej rzeczywistości. Wnikliwe studia doprowadziły do bardzo krytycznej oceny marksizmu i ostatecznego zerwania z kierunkiem filozoficznym w roku 1904” - mówił prelegent. Ks. Jerzy, jeden z najlepszych współczesnych znawców teologii ks. Sergiusza, stwierdził, że: „Dla Bułgakowa obraz Boży w człowieku objawia się przede wszystkim jako natura ducha, która charakteryzuje hipostatyczne istnienie. Równocześnie podkreśla on, że człowiek w swojej złożoności jest nie tylko duchowy, ale i psycho-cielesny (...) w nim żyje nie tylko duch, ale i natura”. Ks. Sergiusz skłonny był twierdzić, że osoba ludzka złożona jest z trzech elementów: duszy, ducha i ciała, co w zasadzie przez naukę dogmatyczną jest postrzegane nieco inaczej. „O. Sergiusz Bułgakow widzi człowieka jako istotę trychotomiczną - składającą się z ducha, duszy i ciała. Nawet jeśli mówi o dwóch pierwiastkach w człowieku: duchowym i naturalnym, to zawsze pod tym pierwszym rozumie ducha, a pod drugim naturę, tj. duszę i ciało”.
    W czasie konferencji dyskusję wywołały poglądy ks. Sergiusza odnoszące się do jego nauczania o tym, że dusza samodzielnie nie może istnieć bez ciała. Wynikiem takiego stwierdzenia, objaśnił ks. Jerzy jest właśnie koncepcja trychotomiczna widzenia człowieka przez ks. S. Bułgakowa. Przypomnijmy, że prawosławna dogmatyka skłonna jest raczej twierdzić o dychotomicznej złożoności człowieka tj. duszy i ciała, niż o trzech pierwiastkach składowych człowieka.
    Trzeci referat, którego wysłuchano dotyczył „Antropologii Ojców Kościoła”. Ks. dr Jarosław Kadylak w swoim wystąpieniu w sposób syntetyczny starał się ująć poglądy Św. Ojców na ten problem: „Wielu poszczególnych Ojców i pisarzy kościelnych zajmowało się problematyką człowieka, jego natury duszy i jej cech charakterystycznych, znaczenia umysłu, podobieństwa Bożego, pochodzenia człowieka, problemu wolności, związku z Kościołem, wszystko to leży w polu ich zainteresowań, aczkolwiek żaden z Ojców i pisarzy kościelnych nie dał prawosławnego systemu antropologicznego i Kościół nie przekazał nam syntezy tych poglądów w formie symbolicznych prawd wiary”.
    Dyskusje teologiczne i filozoficzne są z pewnością potrzebne dla zastanowienia się nad istotą człowieka. Jednak jak podkreślił metropolita Sawa, trudno jest w sposób jednoznaczny odpowiedzieć na pytanie ? Odpowiedzi z pewnością może być wiele, ale żadna z nich nie może być odpowiedzią pełną, bo człowiek pozostaje i nadal pozostanie tajemnicą. Jednak należy pamiętać, że u podstaw chrześcijańskiej antropologii leży biblijne stwierdzenie, iż człowiek został stworzony na obraz i podobieństwo Boże (Rdz 1, 27).     Referat wygłasza dr Sławomir Raube z Zakładu Bioetyki i Antropologii Filozoficznej     Referat wygłasza ks. dr Jerzy Tofiluk z Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku     Duchowni z uwagą wsłuchują się w rozważania referentów na temat antropologii     Referat wygłasza ks. dr Jarosław Kadylak