Katedra Teologii Prawosławnej

Konferencja naukowa „Historia Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego po II wojnie światowej”
    W dniach 1-2 czerwca 2007r. w Białymstoku odbyła się doroczna międzynarodowa konferencja naukowa zorganizowana przez Katedrę Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. Spotkaniu przewodniczył kierownik Katedry - Metropolita Warszawski i całej Polski Sawa, a wzięli w niej również udział: biskup hajnowski Miron i biskup białostocki i gdański Jakub.
    Swą obecności spotkanie zaszczycili również m.in.: metropolita białostocki - arcybiskup Edward Ozorowski, wicewojewoda podlaski Jarosław Schabiński, posłowie Eugeniusz Czykwin i Marek Strzaliński, przedstawiciele służb mundurowych oraz rektor Uniwersytetu w Białymstoku - prof. Jerzy Nikitorowicz i prorektor Politechniki Białostockiej prof. Bazyli Krupicz.
    Rozpoczynając konferencję, której tematem była „Historia Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego po II wojnie światowej”, metropolita Sawa nawiązał do ubiegłorocznego spotkania, podczas którego omawiano różne aspekty funkcjonowania Cerkwi prawosławnej w Polsce w latach międzywojennych. Podkreślił jak trudne w każdym wymiarze i tragiczne były to czasy dla Prawosławia w Polsce. Dodatkowo wraz z zakończeniem II wojny światowej struktury Cerkwi zostały niemal całkowicie zniszczone. Znalazłszy się w nowej sytuacji geopolitycznej, w nowych granicach, poza którymi pozostała zdecydowana większość wiernych, Cerkiew musiała - w miarę swych możliwości - odbudowywać struktury i otoczyć opieką duszpasterską wiernych. Ponadto w 1947 r., w wyniku akcji „Wisła”, wielu z wiernych zostało rozproszonych na tzw. Ziemiach Odzyskanych, co tym bardziej skomplikowało działalność Cerkwi. Mówiąc o akcji „Wisła” metropolita Sawa określił ją jako zło, podkreślając, że „zło zawsze należy nazywać złem”.
    Akcji „Wisła” poświęcony był pierwszy referat konferencji, który wygłosił dr Grzegorz Kuprianowicz z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Merytorycznie, bez stronniczości, przedstawił on genezę, przebieg i skutki tragicznych wydarzeń 1947 roku, konsekwencje których doświadczają kolejnych pokoleń wiernych prawosławnych rozproszonych po całym kraju. Swymi osobistymi wspomnieniami z akcji „Wisła” podzielił się ks. Witalis Czyżewski - jeden z prawosławnych duchownych, którzy podjęli się organizacji życia parafialnego wśród wypędzonych na ziemie Warmii i Mazur. Również metropolita podzielił się wspomnieniami z tego okresu, nazywając siebie dzieckiem akcji „Wisła”. Wyraził przy tym nadzieję, że po Senacie RP i prezydentach Polski i Ukrainy, również Sejm RP podejmie stosowną uchwałę potępiającą tragedię z 1947 roku. O perspektywach zajęcia się tą sprawą w sejmie mówił dalej poseł Czykwin, a prof. Andrzej Sadowski dokonał próby oceny skutków akcji „Wisła” z perspektywy socjologa.
    Pierwszego dnia konferencji zebrani, w liczbie około 100 osób, wysłuchali jeszcze czterech wystąpień: ks. prof. Mariana Bendzy na temat kształtowania się struktur administracyjnych PAKP po II wojnie światowej, dra Jarosława Matwiejuka na temat kształtowania się stanu prawnego PAKP, ks. dra Henryka Paprockiego przybliżającego działalność zagraniczną PAKP oraz biskupa hajnowskiego Mirona na temat duszpasterstwa specjalnego PAKP, w tym szczególnie wojskowego. W porównaniu z interesującym lecz - jak stwierdził metropolita Sawa - "luźno związanym z tematem" wykładem ks. prof. Bendzy, wystąpienie dra Matwiejuka było kompetentne i usystematyzowane, podobnie jak wykład ks. dra Paprockiego. Interesującym, kończącym elementem wykładu biskupa Mirona było przestawienie planów budowy w Warszawie prawosławnej katedry polowej na Polach Mokotowskich.
    Drugi dzień konferencji rozpoczął wykład Eleny Fedyukiny z Moskwy. Mówiąc o „Kulturze słownej jako filarze kultury prawosławnej we współczesnej Polsce”, prelegentka skupiła się na relacjach pojęć wiara - kultura - słowo - Prawosławie, jak też kwestiach adaptacji słów z leksyki cerkiewnej i prawosławnej do języka polskiego używanego obecnie w mowie i piśmiennictwie. Dwa kolejne wystąpienia dotyczyły prawosławnego życia monastycznego w Polsce po II wojnie światowej. Ogólny jego zarys przedstawił o. archim. dr Warsonofiusz (Doroszkiewicz), zaś w sposób drobiazgowy i interesujący 60-letnie dzieje monasteru na św. Górze Grabarce zaprezentowała ihumenia Hermiona (Szczur). Kolejne referaty dotyczyły dwóch innych aspektów działalności Cerkwi - szkolnictwa i działań edukacyjnych oraz pracy charytatywnej i młodzieżowej. Pierwszy z tematów w sposób przekrojowy przedstawił ks. dr Jerzy Tofiluk - rektor Prawosławnego Seminarium Duchownego w Warszawie, drugi zaś - w sposób interesujący i wzbogacony o prezentację multimedialną - ks. dr Doroteusz Sawicki.
    Zamykając i podsumowując konferencję, metropolita Sawa podkreślił znaczenie szerokiej wiedzy na temat powojennych dziejów Cerkwi prawosławnej w naszym kraju. Zaznaczył, że „wiele wycierpieliśmy w tym okresie, ale Cerkwią kieruje Duch Święty, a Bóg dał nam siłę, dzięki czemu widać konkretne wyniki naszej pracy”. Dziękując Mu za to, co mamy, powinniśmy jednak być świadomi tego, że „po okresie dobrej pogody zawsze może przyjść deszcz”. Po raz kolejny podzielił się też swymi osobistymi refleksjami związanymi z minionym okresem życia Cerkwi prawosławnej w Polsce.
    W drugim dniu konferencji wzięło udział mniej osób niż pierwszego dnia. Szczególnie może martwić znikomy udział katechetów.
    Tegoroczna doroczna konferencja przeszła do historii. Za rok odbędzie się kolejna, jubileuszowa - dziesiąta, a ósma o charakterze międzynarodowym...

    Jarosław Charkiewicz, foto autora