Olimpiada Prawosławnej Wiedzy Religijnej 2018/2019 – zagadnienia i literatura

Zagadnienia i literatura na Olimpiadę Prawosławnej Wiedzy Religijnej – edycja 2018/2019: „Pojęcie patriotyzmu w świetle 100-lecia odzyskania przez Polskę niepodległości. Cerkiew prawosławna w Polsce w latach 1918-2018”.

 Zagadnienia:

  1. Bieżeństwo – termin, statystyka, konsekwencje społeczno – religijne;
  2. Granice odrodzonej Rzeczypospolitej i dane statystyczne o Kościele prawosławnym na jej terenie;
  3. „Spontaniczna” i „rządowa” (na podstawie jednostronnych państwowych dokumentów) rewindykacja prawosławnego mienia (1918 – 1922);
  4. Biskup Dionizy Waledyński do powołania na tron biskupi w Warszawie;
  5. Metropolita Jerzy Jaroszewski i jego działania ku wzmocnieniu Kościoła;
  6. Konstytucja marcowa 1921 r. i jej niedoskonałości w kwestiach religijnych;
  7. Tymczasowe przepisy o stosunku rządu do kościoła prawosławnego w Polsce (1922) – interpretacja i znaczenie;
  8. Droga Kościoła prawosławnego w Polsce do autokefalii;
  9. Nadanie i ogłoszenie autokefalii;
  10. Stosunek lokalnych Kościołów prawosławnych wobec naszej autokefalii;
  11. Pozytywne i negatywne skutki autokefalii;
  12. Edukacja teologiczna – seminaria w Wilnie i Krzemieńcu;
  13. Studium Teologii Prawosławnej Uniwersytetu Warszawskiego – powstanie, działalność, znaczenie;
  14. Św. Męczennik Grzegorz Peradze;
  15. Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej – charakterystyka i statystyka;
  16. Monaster Św. Onufrego w Jabłecznej – krótka historia;
  17. Prawosławny Ordynariat Wojska Polskiego – organizacja i znaczenie;
  18. Św. Męczennik Bazyli Martysz;
  19. Sawa Sowietow – życie i działalność;
  20. Walka o zachowanie mienia cerkiewnego na salach sądowych – procesy rewindykacyjne (1929 – 1935);
  21. Neounia i próby polonizacji Kościoła prawosławnego w Polsce;
  22. Dekrecie prezydenta Rzeczypospolitej o stosunku państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (z dnia 18 listopada 1938 r.) – zawartość i znaczenie;
  23. Burzenie cerkwi na Chełmszczyźnie i Lubelszczyźnie;
  24. Prawosławni żołnierze i kapelani na frontach II wojny światowej;
  25. Kościół prawosławny w Generalnej Guberni – statystyka i opis;
  26. Kościół prawosławnych na ziemiach zajętych przez ZSRR – statystyka i opis;
  27. Trudne sprawy narodowościowe okresu okupacji (z uwzględnieniem rzezi na Wołyniu i Męczeństwa Ziemi Chełmskiej i Podlaskiej – ogólnie);
  28. Męczennicy Ziemi Chełmskiej i Podlaskiej – prezentacja postaci i proces kanonizacji;
  29. Próby utworzenia niezależnych struktur kościelnych na ziemiach białoruskich i ukraińskich dawnej Rzeczypospolitej;
  30. Powojenne przesiedlenia ludności i ich znaczenie dla Kościoła prawosławnego (bez Akcji Wisła);
  31. Akcja Wisła – przyczyny, przebieg, znaczenie;
  32. Kościół prawosławny w Polsce po II wojnie światowej – statystyka, struktura, problemy;
  33. Uregulowanie statusu prawnego PAKP względem Patriarchatu Moskiewskiego;
  34. Odrodzenie życia monastycznego – powstanie Monasteru Św. Marty i Marii na Św. Górze Grabarce (krótka historia);
  35. Kształtowanie się struktur diecezjalnych Kościoła;
  36. Św. Męczennik Maksym Gorlicki;
  37. Stosunek władz komunistycznych względem Kościoła prawosławnego;
  38. Prawosławne Seminarium Duchowne – powstanie, przekształcenia strukturalne;
  39. Sekcja Teologii Prawosławnej Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej;
  40. Bractwo Młodzieży Prawosławnej – powstanie i działalność;
  41. Ruch pielgrzymkowy w Polsce – geneza, znaczenie i stan obecny;
  42. Św. Męczennik Gabriel z Zabłudowa – życie i znaczenie;
  43. Inne prawosławne organizacje wiernych (wymienić 3 i omówić wybraną);
  44. Rozwój życia monastycznego w Polsce i stan obecny;
  45. Monaster Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy w Supraślu – krótka historia;
  46. Działalność charytatywna Kościoła – podstawy teologiczne i charakterystyka;
  47. Prawosławne Domy Opieki;
  48. ELEOS – powstanie, struktura i działalność;
  49. Prawosławny Ordynariat Wojska Polskiego – reaktywacja, struktura, zadania, przedstawiciele;
  50. Duszpasterstwa Kościelne: szpitalne, więzienne, harcerstwa, itp.;
  51. Nauczanie religii prawosławnej w szkołach państwowych – powojenna historia i stan obecny;
  52. Działalność Kulturalna Kościoła – centra kultury, festiwale, itp.
  53. Św. Góra Jawor – kult i znaczenie;
  54. PAKP w mediach (prasa, radio, telewizja, internet);
  55. Unormowanie statutu wewnętrznego Kościoła – Ustawa o stosunku państwa do PAKP, statuty wewnętrzne Kościoła – geneza i zawartość;
  56. Działalność zewnętrzna (współpraca z lokalnymi Kościołami prawosławnymi) i ekumeniczna Kościoła;
  57. Powojenni Zwierzchnicy PAKP w Polsce (wymień wraz z datami zarządzania Kościołem);
  58. Obecna struktura diecezjalna PAKP i episkopat Kościoła;
  59. Jego Eminencja Wielce Błogosławiony Sawa Metropolita Warszawski i całej Polski (krótki życiorys);
  60. Bronić, modlić się, pracować – trzy formy patriotycznej postawy prawosławnego obywatela Rzeczypospolitej;

Literatura podstawowa:

  1. Baczyński A., Sawicki D., Studium Teologii Prawosławnej UW – w służbie nauki i Kościoła, w: 200 lat teologii uniwersyteckiej w Warszawie, Warszawa 2017, s. 131-160;
  2. Bendza M., Dzieje Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w latach 1966 – 1989, w: 50 lat Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie, Warszawa 2005, s. 31-81;
  3. Borecki P., Hańba i wstyd. Jak w II Rzeczypospolitej burzono prawosławne cerkwie, w: O naszym Prawosławiu, red. Kierdelewicz H., Białystok 2010, s. 272 – 281;
  4. Charkiewicz J., Bractwo Młodzieży Prawosławnej w Polsce. Statystyczno – historyczny zarys działalności organizacji w latach 1980-1994, Białystok 1995;
  5. Charkiewicz J., ELEOS. Prawosławny Ośrodek Miłosierdzia Diecezji Białostocko – Gdańskiej 1996-2006, Białystok 2005;
  6. Charkiewicz J., Kuprianowicz G., Kościół prawosławny w Polsce i media: 1989-2004, w: Media wyznaniowe w Polsce 1989-2004, pod red. Kossewska E., Adamowski J., Warszawa 2004;
  7. Grabarka – wzgórze krzyży i modlitwy, Białystok 2007;
  8. Iwaszko J. i Bendza M., Dzieje Autokefalii Kościoła Prawosławnego w Polsce, w: Wiadomości PAKP 1973, nr 2;
  9. Kania J., Likwidacja cerkwi na Lubelszczyźnie w okresie międzywojennym, w: Chrześcijanin w świecie 1982, nr 108.
  10. Kiryłowicz S., Z dziejów prawosławia w II Rzeczypospolitej Polskiej. Niektóre problemy na tle polityki wyznaniowej państwa 1918-1939, w: Wiadomości PAKP 1986, nr 1-2.
  11. Kościół prawosławny w Polsce dawniej i dziś, pod red. Adamczuk L., Mironowicz A., Warszawa 1993;
  12. Kuprianowicz G., Kościół prawosławny w Polsce w XX w., w: Prawosławie. Źródło wiary i zdrój doświadczenia, red. Leśniewski K., Lublin 1999, s. 549 – 613;
  13. Kościół Prawosławny w dziejach Rzeczypospolitej – zbiór referatów – red. naukowy Piotr Chomik, Białystok 2000;
  14. Kościół w II Rzeczypospolitej – red. Zieliński Z., Lublin 1980;
  15. Lenczewski M., Studium Teologii Prawosławnej Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1925-1939, ChAT, Warszawa 1992;
  16. Łomacz B., Neounia, w: Więź 1983, nr 1;
  17. Matwieju J., Status prawny Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, w: Prawosławie jako typ kultury, pod red. Bieniuk J., Białystok 1999 (s. 49-64);
  18. Potocki J., Autokefalia. Zasady autokefalii, Warszawa 1932;
  19. Mironowicz A., Kościół prawosławny w Polsce, Białystok 2006;
  20. Mironowicz A., Kościół prawosławny na ziemiach Polskich w XIX i XX w., Białystok 2006;
  21. Mysłek W., Przedmurze, Warszawa 1987 (s. 64-140, 162-186);
  22. Osuchowski J., Prawo wyznaniowe Rzeczypospolitej Polskiej 1918-1939 (węzłowe zagadnienia), Warszawa 1967;
  23. Papierzyńska – Turek M., Między tradycją a rzeczywistością. Państwo wobec prawosławia 1918-1939, Warszawa 1989 (s. 103-440);
  24. Papierzyńska – Turek M., Akcja neounijna i kontrowersje wokół rozumienia polskiej racji stanu, w: Studia Religioznawcze 1984, nr 19;
  25. Prawosławie źródło wiary i zdrój doświadczenia – zbiór referatów – red. Leśniewski K., Lublin 1999 (s. 473-614);
  26. Prymaka – Oniszk A., Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy, Warszawa 2017;
  27. Sawicki D., Kościół Prawosławny w niepodległej Polsce, w: Wiadomości PAKP, 1998 r., nr 1(110) i 4(110);
  28. Sawicki D., Najnowsza historia Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, Elpis, rocznik 1(12), zeszyt 1(14);
  29. Sawicki D., Pięć lat Katedry Teologii Prawosławnej, w: Wiadomości PAKP 3(172)/2004, s. 5-6;
  30. Sawicki D., Hierarchia prawosławna w okresie międzywojennym, w: ELPIS zeszyt 13-14, s.13-34;
  31. Sawicki D., 60 rocznica powstania monasteru na Świętej Górze Grabarce, w: Wiadomości PAKP 1/2007, s. 3-5;
  32. Sawicki D., Działalność charytatywna i młodzieżowa PAKP w latach 1945-2007, w: ELPIS zeszyt 15-16, s. 141-170;
  33. Sawicki D., Prawosławie i jego świadectwo socjalne, w: ELPIS zeszyt 17-18, s. 119-141;
  34. Sawicki D., Problemy Kościoła prawosławnego w Polsce w okresie międzywojennym, w: Rocznik Teologiczny Chat 2014 zeszyt 2, s. 75-105;
  35. Stempa T., Cerkiew prawosławna w Polsce. Ilustrowana historia, Warszawa 2016 (s. 65-262);
  36. Szkolnictwo prawosławne w Rzeczypospolitej, pod red. Mironowicz A., Pawluczuk U., Chomik p., Białystok 2002;
  37. Wyszomirski T., Kościół prawosławny w Polsce w latach 1918-1939, w: Novum 1980, nr 3;
  38. Zieliński H., Polityka mniejszościowa rządów II Rzeczypospolitej, w: Pamiętnik XII Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich, Katowice 1979;
  39. Żeleźniakowicz S., Z historii Polskiego Kościoła Prawosławnego w okresie międzywojennym (1918-1939), w: Wiadomości PAKP nr: 1981/4, 1982/1-4, 1983/4.
  40. Urban K., Kościół prawosławny w Polsce (1945-1970), Kraków 1996;
  41. XXV lat nauczania religii prawosławnej w szkole, praca zbiorowa, Warszawa 2015;

Literatura pomocnicza:

  1. Chojnowski A., Koncepcje polityki narodowościowej rządów polskich w latach 1921-1939, Wrocław 1979;
  2. Dagilis J., Problemy unii kościelnej w II Rzeczypospolitej, w: Chrześcijanin a współczesność 1986, nr 6;
  3. Dolecki A., Radziukiewicz A., Święta Góra Grabarka, Białystok 1995;
  4. Gaspary W., Stosunek państwa do kościołów i związków religijnych w Rzeczypospolitej Polskiej i w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, w: Rocznik Teologiczny Chat 1969, z. 1;
  5. Lewandowski J., Materiały Ministerstwa Spraw Wojskowych o polityce narodowościowej wojska w latach trzydziestych, w: Zeszyty Naukowe WAP, seria historyczna 1963, nr 8/29;
  6. Mysłek W., Z problemów polityki wschodniej Kościoła katolickiego w Polsce w latach 1918-1939 (szkice), Warszawa 1967;
  7. Osuchowski J., Prawo wyznaniowe Rzeczypospolitej Polskiej 1918-1939, Warszawa 1967;
  8. Papierzyńska – Turek M., Kościół prawosławny w Polsce w latach 1918-1927. Sytuacja prawna i konflikty wewnętrzne, w: Dzieje Najnowsze 1976, nr 3;
  9. Papierzyńska – Turek M., Problem autokefalii Kościoła Prawosławnego w Polsce w latach 1918-1939, w: Euhemer – Przegląd Religioznawczy 1980, nr 1 i 3;
  10. Prus E., Operacja Wisła, Wrocław 1994;  
  11. Sawicki D., Byli Zwierzchnicy Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, Metropolita Jerzy Jaroszewski (1872-1923), w: Wiadomości PAKP 2003/2 (159), s. 8-9;
  12. Sawicki D., Byli Zwierzchnicy Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, Metropolita Dionizy Waledyński, w: Wiadomości PAKP 2003/3(160), s. 10-11;
  13. Szyling J., Kościołach chrześcijańskie w polityce niemieckich władz okupacyjnych w Generalnym Gubernatorstwie (1939-1945), Toruń 1988;
  14. Umiński H., Historia Kościoła, Opole 1959;
  15. Urban K., Kościół prawosławny w Polsce (z zagadnień stabilizacji życia kościelnego), Kraków 1992;

Źródła internetowe:

  1. Kuprianowicz G., Odbieranie i burzenie cerkwi prawosławnych w latach dwudziestych, http://www.cerkiew1938.pl
  2. Prawosławny Ordynariat Wojska Polskiego, http://www.prawoslawnyordynariat.wp.mil.pl
  3. Kaplica Św. Grzegorza Peradze, http://www.liturgia.cerkiew.pl
  4. Prawosławne Seminarium Duchowne: http://www.psd.edu.pl
  5. Bieżeństwo: https://www.biezenstwo.pl
  6. Św. Góra Jawor: http://www.beskid-niski.pl/index.php?pos=/obiekty&ID=276&catID=114
Tagi: , ,